Ba ngày trước thắng Maldives 3-0, ba ngày sau thua New Zealand 0-3, cùng một tỷ số nhưng nội dung trận đấu hoàn toàn trái ngược! Đối mặt New Zealand, đội tuyển Trung Quốc thủng lưới ở phút thứ 4, hiệp một đã bị dẫn 0-2, cuối cùng thua trắng ba bàn trên sân nhà. New Zealand xếp hạng 86 thế giới, đội tuyển Trung Quốc xếp hạng 91, hai bên chỉ chênh nhau 5 bậc, vậy mà sao New Zealand đá với chúng ta lại giống như chúng ta đá với Maldives?
Chúng ta vừa trải qua một kỳ U23 châu Á khiến người hâm mộ hài lòng. Antonio khi đó cũng đối mặt với những đối thủ vượt trội về thể lực, kỹ thuật và kinh nghiệm thi đấu: hòa Iraq 0-0, thắng Australia 1-0, hòa Thái Lan 0-0, tứ kết lại chiến đấu với Uzbekistan suốt 120 phút, cuối cùng thắng 4-2 trong loạt sút luân lưu để đi tiếp; bán kết gặp Việt Nam, đội tuyển Trung Quốc xoay tua 6 cầu thủ đá chính và thắng 3-0. Nghĩa là trước trận chung kết, đội U23 Trung Quốc đã có năm trận liên tiếp, tổng cộng 480 phút không thủng lưới. Dù cuối cùng thua Nhật Bản 0-4, nhưng họ vẫn lập kỷ lục lần đầu tiên trong lịch sử đội vào đến chung kết.
Đội U23 Trung Quốc đó sử dụng nhiều nhất sơ đồ 5-3-2: ba trung vệ bảo vệ vòng cấm, hai hậu vệ chạy cánh lùi về tạo thành hàng 5 hậu vệ, tuyến giữa cố gắng thu hẹp khoảng cách giữa các cầu thủ, còn tấn công dựa vào chuyền dài, điểm rơi thứ hai, bóng cố định cùng sức đột phá của Vương Ngọc Đống và những người khác. Antonio dùng hệ thống này để bù đắp sự thiếu hụt năng lực cá nhân của đội tuyển. Ông cũng biết không thể đọ chuyền bóng kiểm soát với người khác. Thủ môn Lý Hạo quả thực đã có rất nhiều pha cứu thua, nhưng phía trước anh ít nhất có một cấu trúc phòng ngự rõ ràng, mỗi cầu thủ đều biết phải lùi về đâu, phải chặn đường chuyền nào.
Còn đội tuyển quốc gia đối mặt New Zealand sử dụng sơ đồ 4-2-3-1: Nhan Tuấn Lăng bắt chính, Tưởng Quang Thái và Ngụy Chấn đá cặp trung vệ, Vương Thượng Nguyên và Hoàng Gia Huy tạo thành bộ đôi tiền vệ phòng ngự, Vi Thế Hào đá tiền vệ tấn công, Tạ Văn Năng và Trần Bồ đá hai cánh, Vương Tử Minh đá cao nhất. Sơ đồ này vốn hy vọng có thể cùng lúc hoàn thành việc triển khai bóng từ phần sân nhà, pressing ở phần sân đối phương và tấn công nhanh, nhưng khi thực sự thi đấu, ba tuyến lại rời rạc nghiêm trọng. Hãy nhìn ba bàn thua của đội tuyển: bàn thua đầu tiên đến từ pha tấn công lần hai sau quả phạt góc, đội tuyển có không ít người trong vòng cấm nhưng không ai kịp thời chặn đường chuyền thấp; bàn thứ hai đối thủ lại thông qua những pha phối hợp bật tường liên tiếp để vào vòng cấm, chuyền ngang vào trung lộ hoàn thành pha lập công; bàn thua thứ ba cũng đến từ bóng bật ra sau quả tạt từ cánh. Sơ đồ 4 hậu vệ đòi hỏi cao hơn về năng lực cá nhân của trung vệ và sự phối hợp tổng thể của cả hàng phòng ngự, quá khó đối với đội tuyển Trung Quốc hiện tại.
Tất nhiên, đây không phải đội hình đầy đủ của đội tuyển lần này, những trụ cột như Ngô Hy, Trương Ngọc Ninh và Chu Thần Kiệt đã đi dự Asian Games. Còn Vương Ngọc Đống, Lý Hạo, Hồ Hà Thao, Lưu Hạo Phàm, Bahram và những người khác cũng từng được Thiệu Giai Nhất triệu tập lên đội tuyển, việc họ vắng mặt tất yếu làm suy yếu thực lực của đội. Nhưng vấn đề là, dù họ có trở lại, với năng lực cá nhân hiện tại của đội tuyển, đá 5 hậu vệ chẳng phải là phù hợp hơn sao?
Chúng tôi không yêu cầu Thiệu Giai Nhất trận nào cũng đá 5 hậu vệ, trận nào cũng dồn người "dựng xe buýt". Đối mặt với những đội rõ ràng yếu hơn, chúng ta có thể dùng 4 hậu vệ để tăng số người tấn công; nhưng đối mặt với những đối thủ cỡ New Zealand, Iran hay Nhật Bản, Hàn Quốc, thì nên chuẩn bị một sơ đồ 5-3-2 hoặc 5-4-1 thuần thục, trước tiên thu hẹp không gian trung lộ và vòng cấm, rồi tận dụng tốc độ của Vi Thế Hào, Vương Ngọc Đống và những người khác để phản công.
Mục tiêu thực sự tiếp theo của đội tuyển là Asian Cup 2027. Iran cùng bảng có thực lực rõ ràng mạnh hơn, Syria và Kyrgyzstan cũng là những "khúc xương khó gặm", thực lực cứng có lẽ ngang với đội tuyển hiện tại. Khi đó, việc có thể vượt qua vòng bảng hay không quan trọng hơn nhiều so với việc sơ đồ, lối chơi có tiên tiến hay không. Đá 5 hậu vệ không phải là điều đáng xấu hổ; biết rõ năng lực không đủ mà vẫn mù quáng dâng cao, đó mới là không chịu đối mặt với thực tế.
