Phóng viên Trần Vĩnh đưa tin: Trong kỳ nghỉ dài vừa qua, đội tuyển nam Trung Quốc dự ASIAD lần đầu tiên sau 28 năm lại giành huy chương môn bóng đá nam tại Á vận hội. Tiếp nối ngôi á quân U23 châu Á và á quân U17 châu Á, bóng đá Trung Quốc một lần nữa cho thấy sự tiến bộ ở cấp độ trẻ. Thế nhưng ba trận thua liên tiếp của đội tuyển quốc gia tại giải giao hữu mời, trong đó có thất bại thảm hại 0-5 trước Palestine, lại giáng một đòn nhất định vào bóng đá Trung Quốc.

Chúng tôi hiểu rõ rằng từ sự tiến bộ của bóng đá trẻ đến sự tiến bộ của đội tuyển quốc gia là một quá trình tương đối dài, và bóng đá Trung Quốc đang ở đúng giai đoạn leo dốc ấy. Nhưng với tư cách là biểu tượng căn bản nhất của nền bóng đá một quốc gia, đội tuyển quốc gia vẫn cần được các bên coi trọng ở mức cao nhất, bảo đảm đội bóng giữ được "mức sàn", tìm kiếm sự ổn định và nỗ lực chạm tới "mức trần".

Vì thế, sau ba trận thua liên tiếp, việc xây dựng đội tuyển quốc gia ngoài nhiệm vụ cấp bách là chặn đà sa sút và bật dậy, còn cần được rà soát và quy hoạch một cách toàn diện.

Trước bốn trận đấu lần này tại Trùng Khánh, tuyển Trung Quốc đứng thứ 91 thế giới và thứ 13 châu Á. Sau 4 trận, đội bị trừ ròng 12,90 điểm kỹ thuật FIFA, hiện có 1241,90 điểm, tụt từ hạng 91 xuống hạng 96 thế giới, và tụt xuống hạng 15 châu Á, bị Palestine và Thái Lan vượt qua.

Điểm số của các đội châu Á xếp sau tuyển Trung Quốc như sau: Bahrain hạng 16 châu Á có 1240,30 điểm (-1,60 điểm, tức ít hơn tuyển Trung Quốc 1,60 điểm, tương tự bên dưới), Việt Nam hạng 17 có 1231,29 điểm (-10,61 điểm), Tajikistan hạng 18 có 1218,88 điểm (-23,02 điểm), Kyrgyzstan hạng 19 có 1199,73 điểm (-42,17 điểm), Lebanon hạng 20 có 1170,30 điểm (-71,60 điểm).

Nhìn vào cục diện thứ hạng và điểm số hiện tại, điểm của Bahrain và tuyển Trung Quốc vô cùng sát nhau, khoảng cách với Việt Nam cũng không lớn. Một khi tuyển Trung Quốc thua ở lần tới, rất có thể sẽ bị đối thủ vượt mặt, việc tụt xuống hạng 16 hoặc 17 châu Á cũng không có gì bất ngờ. Ngược lại, Tajikistan kém tuyển Trung Quốc khá nhiều điểm, không dễ vượt qua. Còn việc tuyển Trung Quốc có rơi khỏi top 18 hay không thì hiện tại khả năng không lớn: Kyrgyzstan kém hơn 30 điểm, còn Lebanon kém tới hơn 70 điểm.

Vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á vẫn áp dụng thể thức cũ, tuyển Trung Quốc cần bảo đảm nằm trong top 18 châu Á để vào hai nhóm hạt giống đầu, đồng thời phải bảo đảm lọt vào vòng 18 đội (giải đấu này rất có thể cũng là giải thí điểm cho hạng đấu cao nhất của "Nations League châu Á"). AFC dự định chính thức triển khai "Nations League châu Á" từ năm 2030, mỗi chu kỳ hai năm, trong đó mùa giải 2032/2033 gắn với suất dự World Cup, chỉ 18 đội thuộc hạng đấu cao nhất mới có tư cách tranh vé dự World Cup, và tuyển Trung Quốc buộc phải bảo đảm lọt vào hạng đấu cao nhất ở giải này. Nhìn tổng thể, bảng xếp hạng FIFA tuy không phải yếu tố cốt lõi, nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á cũng như "Nations League châu Á" có thể được triển khai.

Xét riêng bản thân đội tuyển, ba trận thua liên tiếp trước New Zealand, Palestine và Tajikistan lần này cũng là chuỗi thua hiếm thấy trong lịch sử tuyển Trung Quốc. Tháng 6 năm 2013, tuyển Trung Quốc cũng từng thua ba trận liên tiếp, thứ hạng thế giới rơi xuống mức thấp nhất lịch sử là 109, nhưng khi đó đội vẫn đứng thứ 13 châu Á.

Cùng với ba trận thua liên tiếp là những tác động khác: Thứ nhất, kế hoạch xây dựng đội tuyển bị gián đoạn, việc nâng cao kỹ chiến thuật và làm mới nhân sự buộc phải nhường chỗ, nhịp độ vốn đang diễn ra theo từng bước cũng khó duy trì, nhiệm vụ cấp bách nhất hiện nay là nhanh chóng chặn đà sa sút; thứ hai, ban huấn luyện chịu áp lực dư luận nặng nề, việc họ có hóa giải được áp lực này hay không rất đáng chú ý; thứ ba, bầu không khí và tâm lý của cả đội bị tổn thương nghiêm trọng, việc xây dựng lại bầu không khí nội bộ tốt đẹp, tâm lý ổn định, đặc biệt là nâng cao sĩ khí và niềm tin của toàn đội đều cần thời gian.

Với tuyển Trung Quốc, việc chặn đà sa sút và bật dậy có hai mốc: Mốc thứ nhất đương nhiên là đợt FIFA Days tháng 11, theo kế hoạch hiện tại tuyển Trung Quốc sẽ đá hai trận giao hữu với Malaysia tại Quảng Châu. Xét theo thứ hạng FIFA của hai đội, nếu thắng tuyển Trung Quốc có thể được cộng khoảng 3 đến 4 điểm, hòa sẽ bị mất điểm, còn thua thì sẽ bị trừ khá nhiều điểm. Ở mốc này, tuyển Trung Quốc buộc phải bảo đảm không thua, tránh hòa, giành chiến thắng, tốt nhất là cả kết quả lẫn diễn biến trận đấu đều khiến người ta hài lòng.

Mốc thứ hai là Asian Cup vào tháng 1 năm sau, đối thủ vòng bảng là Iran (hạng 23 thế giới, hạng 2 châu Á), Syria (hạng 86 thế giới, hạng 12 châu Á) và Kyrgyzstan (hạng 104 thế giới, hạng 19 châu Á). Các đối thủ cùng bảng khá mạnh, nhưng với điều kiện đi tiếp tương đối thoải mái là 16 trong 24 đội, vượt qua vòng bảng là mục tiêu tối thiểu. Nếu hoàn thành mục tiêu này, có thể nói tuyển Trung Quốc đã chặn được đà sa sút và bật dậy ở mức nhỏ, môi trường dư luận bên ngoài sẽ được cải thiện, áp lực lên ban huấn luyện sẽ giảm và niềm tin của đội bóng cũng sẽ hồi phục.

Phải thừa nhận rằng lần này đội hình tuyển Trung Quốc không đầy đủ thực sự đã gây ảnh hưởng khá lớn, bởi trong hai đợt FIFA Days trước đó, màn trình diễn của đội vẫn tương đối bình thường. Đến đợt FIFA Days tháng 11, dù đội Olympic khi đó có thể được thành lập, nhưng Chu Thần Kiệt và Trương Ngọc Ninh chắc chắn trở lại, Vương Ngọc Đống và Dương Hi nhiều khả năng cũng sẽ cùng tuyển quốc gia thi đấu.

Đây là nền tảng cốt lõi để tuyển Trung Quốc chặn đà sa sút, nhưng không thể hoàn toàn trông chờ vào việc đội hình được bổ sung đầy đủ. Với tuyển Trung Quốc, còn nhiều việc hơn cần được triển khai tỉ mỉ.

Trước hết, rà soát và quy hoạch lại cơ cấu nhân sự của đội tuyển quốc gia. Từ ngôi á quân U23 châu Á đến tấm huy chương đồng ASIAD, lứa 2003 và 2005 cần chiếm nhiều vị trí hơn ở đội tuyển quốc gia. Những trụ cột dự ASIAD lần này là Chu Thần Kiệt, Trương Ngọc Ninh, Vương Ngọc Đống, Dương Hi và Hồ Hà Thao, cùng các cầu thủ xoay tua Lưu Hạo Phàm và Bahram, đều phải trở lại đội tuyển quốc gia. Ngoài ra, Từ Bân thuộc lứa 2003 nhiều khả năng cũng sẽ trở lại, dù phong độ hiện tại của anh chưa hồi phục hoàn toàn. Với lứa 2005, ngoài Vương Ngọc Đống và Dương Hi, Mao Vĩ Kiệt và Khoái Kỷ Văn có thể được triệu tập hay không tùy theo tình hình đội Olympic, đồng thời tuyển quốc gia còn phải chọn một trong hai người Lý Hạo và Diêu Hạo Dương. Thông thường, Lý Hạo có thể là cầu thủ thường trực của đội tuyển, như vậy Diêu Hạo Dương cũng có thể tham gia nhiều trận đấu hơn cho đội Olympic. Đội Olympic còn có thủ môn năng lực khá là Lưu Kỳ Vĩ, người vốn cũng là trụ cột của đội trẻ quốc gia lứa 2005.

Thứ hai, xác định lại đội trưởng của tuyển Trung Quốc. Theo đưa tin, các đội trưởng của đợt tập trung này là Nhan Tuấn Lăng, Lưu Điện Tọa, Tưởng Quang Thái và Vi Thế Hào. Trong các trận đấu lần này, Nhan Tuấn Lăng và Lưu Điện Tọa đều mắc sai lầm, lại đã lớn tuổi; Tưởng Quang Thái chơi bình thường, còn Vi Thế Hào thì chủ động "xin" thẻ đỏ. Xét đến xu hướng trẻ hóa của đội tuyển, cần xác định lại đội trưởng, ứng viên mới nên cân bằng giữa ba thế hệ già, trung niên và trẻ. Với các cựu binh thuộc lứa 1995 trở về trước, chỉ cần giữ lại một đội trưởng; Trương Ngọc Ninh thuộc thế hệ giữa và Chu Thần Kiệt thuộc thế hệ sau 2000 có tiềm năng trở thành đội trưởng. Trương Ngọc Ninh trước đây từng đeo băng đội trưởng tuyển quốc gia, còn Chu Thần Kiệt nhờ tuổi tác, vị trí, vai trò trụ cột tuyệt đối và phẩm chất cá nhân tốt nên đương nhiên cũng là lựa chọn tốt nhất. Đặc biệt, cả Trương Ngọc Ninh và Chu Thần Kiệt đều dự ASIAD và cùng các cầu thủ trẻ bước lên bục nhận huy chương. Nói cách khác, sau bốn đợt tập trung với 8 trận đấu chính thức, nhất là sau ba trận thua liên tiếp gần đây, tuyển Trung Quốc buộc phải thể hiện một diện mạo hoàn toàn mới.

Cuối cùng là ở tầng kỹ chiến thuật. Bốn trận đấu này không phát huy được đặc điểm kỹ chiến thuật vốn có của tuyển Trung Quốc: Một là rất khó thực hiện pressing tầm cao hiệu quả; hai là phòng ngự khu vực thấp kém hiệu quả và nhiều sơ hở; ba là khâu chuyển trạng thái từ phòng ngự sang tấn công tệ hại nhất; cuối cùng, hệ thống 5-4-1 cũng bộc lộ không ít vấn đề.

Nói cách khác, phong cách kỹ chiến thuật sở trường của Thiệu Giai Nhất đều không được thể hiện trong 4 trận đấu này. Trong các trận tiếp theo, bảo đảm tính nhất quán của hệ thống chiến thuật là vô cùng quan trọng: phòng ngự tốt ở tuyến giữa và tuyến sau, tư duy chuyển đổi từ thủ sang công rõ ràng, kèm theo pressing tầm cao cần thiết, phải được quán triệt và kiên trì tuyệt đối.

Vấn đề của tuyển Trung Quốc thực ra không chỉ là vấn đề của riêng đội tuyển. Sau ba trận thua liên tiếp, các bên cũng cần rà soát và quy hoạch toàn diện việc xây dựng đội tuyển quốc gia.

Trước hết là vấn đề phối hợp giữa các cấp đội tuyển quốc gia. Về lý thuyết, đội tuyển quốc gia phải được ưu tiên cao nhất, nhưng hiện nay bóng đá Trung Quốc cần tận dụng mọi cơ hội để giành thành tích tốt nhằm vực dậy niềm tin, vì vậy tầm quan trọng của đội tuyển nam dự ASIAD lần này tăng lên đáng kể. Trong bối cảnh đội tuyển quốc gia trẻ hóa, xung đột là điều không thể tránh khỏi. Sau ASIAD, đội tuyển nam dự Á vận hội không còn tồn tại, nhưng đội Olympic lại sắp được thành lập. Các cầu thủ trong độ tuổi Olympic, có người là trụ cột tuyệt đối của tuyển quốc gia, có người là cầu thủ xoay tua, có người là mục tiêu bồi dưỡng trọng điểm, làm sao cân bằng giữa hai bên vẫn là bài toán khó.

Thứ hai là vấn đề trẻ hóa đội tuyển quốc gia. Trẻ hóa là xu thế tất yếu, đặc biệt là trong chuỗi ba trận thua liên tiếp đã bộc lộ một số cầu thủ không thể cống hiến tất cả cho đội tuyển, hoặc chưa sẵn sàng cống hiến tất cả. Việc triệu tập quá nhiều cầu thủ trẻ tuy mang lại cảm giác mới mẻ và định hướng phấn đấu cho lớp trẻ, nhưng đồng thời cũng khiến đội tuyển rơi vào trạng thái thiếu ổn định. Trong tương lai, tuyển Trung Quốc cần kiên trì trẻ hóa, nhưng bước đi không nên quá lớn, cơ cấu đội bóng vẫn cần giữ ổn định cơ bản, cầu thủ được triệu tập ít nhất phải đáp ứng được yêu cầu kỹ chiến thuật cơ bản của đội tuyển. Tiêu chuẩn quan trọng hơn thực ra là mức độ sẵn sàng và mức độ dấn thân, như trường hợp Vương Thượng Nguyên 33 tuổi: anh là cựu binh, nhưng với sự tận tụy và nỗ lực hết mình, anh vẫn là nhân tố không thể thiếu của đội tuyển.

Biên tập | Gaokuaidian Ảnh | Visual China